Podwyższony kwas moczowy przez długi czas może nie powodować żadnych dolegliwości. Nie oznacza to jednak, że jest obojętny dla zdrowia. Zbyt wysokie stężenie kwasu moczowego zwiększa ryzyko rozwoju dny moczanowej, może sprzyjać powstawaniu kamieni nerkowych oraz rozwojowi zespołu metabolicznego i miażdżycy. Na jego poziom wpływają nie tylko predyspozycje genetyczne, ale też codzienna dieta, masa ciała, aktywność fizyczna oraz sposób nawodnienia organizmu.
Jeżeli zastanawiasz się, czy Twój styl życia może prowadzić do hiperurykemii, poznaj najważniejsze objawy, czynniki ryzyka oraz zasady żywienia, które pomagają utrzymać prawidłowy poziom kwasu moczowego.
Związek kwasu moczowego z dietą bogatą w puryny i fruktozę
Kwas moczowy powstaje podczas rozkładu puryn, czyli naturalnych związków obecnych zarówno w komórkach organizmu, jak i w wielu produktach spożywczych. Gdy jego ilość mieści się w normie, usuwany jest głównie przez nerki. Ten proces zostaje zaburzony, gdy organizm produkuje go zbyt dużo albo wydala go zbyt mało.
Na podwyższony kwas moczowy najbardziej narażone są osoby, które regularnie spożywają duże ilości czerwonego mięsa, podrobów i niektórych owoców morza.
Otyłość to jeden z czynników ryzyka rozwinięcia się dny moczanowej. Jeśli potrzebujesz wsparcia w zrzuceniu nadmiaru kilogramów, umów się na konsultację, by dobrać skuteczną formę terapii.
Szczególne znaczenie ma nadmiar fruktozy pochodzącej ze słodzonych napojów, soków, syropów i wysoko przetworzonej żywności. Jej metabolizm w wątrobie prowadzi do zwiększonej produkcji kwasu moczowego, a jednocześnie sprzyja insulinooporności i otyłości. Świeże owoce, spożywane w umiarkowanych ilościach oraz niewielkie ilości czerwonego mięsa mogą pozostać elementem prawidłowo skomponowanej diety.
Tym samym nie oznacza to, że musisz całkowicie zrezygnować z tych produktów. Bardziej chodzi o sposób odżywiania jako całość. Jeśli Twoja dieta oparta będzie na warzywach, produktach pełnoziarnistych, nabiale o obniżonej zawartości tłuszczu i zdrowych tłuszczach, możesz skutecznie ograniczać ryzyko rozwoju hiperurykemii.
Objawy dny moczanowej i ryzyko kamicy nerkowej
Najbardziej znanym skutkiem hiperurykemii jest dna moczanowa. Dochodzi do niej wtedy, gdy kryształki moczanu sodu odkładają się w stawach, wywołując silny stan zapalny.
Najczęściej pierwszy napad pojawia się nagle i zwykle towarzyszy mu:
- bardzo silny ból jednego stawu,
- zaczerwienienie i obrzęk,
- tkliwość,
- napięta i błyszcząca skóra w okolicy stawu,
- wyraźne ocieplenie skóry.
Najczęściej zajęty jest staw podstawy dużego palca stopy, choć choroba może dotyczyć również kostki, kolana, nadgarstka czy łokcia.
Mniej znanym powikłaniem jest kamica nerkowa. Nadmiar kwasu moczowego może prowadzić do powstawania złogów w drogach moczowych. Objawia się to silnym bólem okolicy lędźwiowej, krwiomoczem, częstomoczem oraz pieczeniem podczas oddawania moczu.
Pamiętaj, że podwyższony kwas moczowy nie zawsze oznacza rozwój dny moczanowej. Ryzyko wzrasta jednak wraz z czasem utrzymywania się wysokiego stężenia oraz obecnością innych czynników, takich jak otyłość, cukrzyca czy nadciśnienie.
Kwas moczowy jako marker zespołu metabolicznego
Podwyższony kwas moczowy jest nie tylko problemem reumatologicznym i skutkiem ubocznym zaburzeń metabolicznych, ale też aktywnym czynnikiem napędzającym rozwój groźnych powikłań, takich jak miażdżyca czy niewydolność nerek. Uznanie go za marker zespołu metabolicznego wynika z tego, że w pewien sposób powiązany jest też ze wszystkimi jego składowymi. W praktyce oznacza to, że im więcej wykazujesz cech zespołu metabolicznego, tym wyższe jest prawdopodobieństwo, że masz wysokie stężenie kwasu moczowego, który często współwystępuje z otyłością brzuszną, nadciśnieniem, wysokimi triglicerydami, insulinoopornością i stanem przedcukrzycowym.
Mocznik – jak pracują Twoje nerki
Czy mocznik w surowicy to normalna, czy tego powód do niepokoju? Sprawdź, czym jest mocznik i jak obniżyć jego poziom.
Poza tym kwas moczowy nie tylko towarzyszy otyłości, ale też aktywnie uszkadza układ krwionośny poprzez:
- pogorszenie zdolności naczyń do rozkurczy,
- pobudzanie produkcji cytokin prozapalnych w ścianach naczyń,
- powodowanie pogrubienia ścian naczyń krwionośnych, co przyspiesza rozwój miażdżycy,
- działanie jako proutleniacz (w specyficznych warunkach).
Produkty zakazane i zalecane przy hiperurykemii
Zmiana codziennych nawyków żywieniowych często stanowi pierwszy krok do obniżenia stężenia kwasu moczowego. Aby to zrobić, ogranicz przede wszystkim:
- podroby,
- drożdże,
- czerwone mięso w dużych ilościach,
- wywary z mięsa i kości oraz wywary rybne,
- owoce morza,
- słodzone napoje,
- alkohol, szczególnie piwo,
- wysoko przetworzoną żywność bogatą w syrop glukozowo-fruktozowy i syrop kukurydziany.
Wybieraj za to częściej:
- warzywa, z przewagą tych spożywanych w postaci surowej,
- produkty pełnoziarniste,
- jogurty naturalne i kefiry,
- owoce w umiarkowanych ilościach,
- rośliny strączkowe, które mogą zastępować część mięsa w diecie,
- orzechy i zdrowe tłuszcze.
Nie zapominaj również o redukcji masy ciała, jeśli masz nadwagę. Ważne jest jednak, aby odchudzanie przebiegało stopniowo.
Rola nawodnienia w wypłukiwaniu kwasu moczowego
Jednym z najprostszych sposobów wspierania organizmu jest odpowiednie nawodnienie. Dlatego pij regularnie, tak aby nie dopuszczać do odwodnienia. Dokładna ilość płynów powinna być dostosowana do stanu zdrowia, aktywności i zaleceń lekarza. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z chorobami nerek lub serca.
Choć samo picie dużych ilości wody nie zastąpi leczenia, to stanowi ważny element profilaktyki zarówno dny moczanowej, jak i kamicy nerkowej.
Źródła:
- www.rynekzdrowia.pl/Uslugi-medyczne/Kwas-moczowy-a-zespol-metaboliczny-i-miazdzyca-u-chorych-na-cukrzyce,114973,8.html
- dietetycy.org.pl/skutki-spozywania-nadmiernej-ilosci-fruktozy/
- www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63788,dna-moczanowa
- www.pomocedlaseniora.pl/blog/zdrowie/podwyzszony-kwas-moczowy-objawy-skutki-i-sposoby-obnizenia/
- www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/51945,kamica-nerkowa-przyczyny-objawy-leczenie-i-zapobieganie
- journals.viamedica.pl/eoizpm/article/viewFile/26041/20851
- ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/zalecenia_dietetycy_dna-moczanowa.pdf
- www.kardiologia-i-diabetologia.pl/artykul/kwas-moczowy-jako-czynnik-ryzyka-chorob-cywilizacyjnych-czy-wszystko-juz-wiemy
FAQ
Ustąpienie ostrego napadu bólu zwykle następuje w ciągu kilku dni po rozpoczęciu odpowiedniego leczenia. Natomiast trwałe obniżenie poziomu kwasu moczowego i zmniejszenie ryzyka kolejnych napadów wymaga najczęściej kilku tygodni lub miesięcy systematycznej terapii oraz zmiany stylu życia. Warto jednak pamiętać, że czas trwania napadu zależy od zastosowanego leczenia, jego rozpoczęcia i chorób współistniejących.
Oznaczenie kwasu moczowego we krwi jest ważnym elementem oceny, ale nie wystarcza do samodzielnego rozpoznania dny. Lekarz może zlecić także morfologię, kreatyninę z eGFR, badanie ogólne moczu, glukozę lub HbA1c, lipidogram oraz pomiar ciśnienia.
Nie. Wiele osób przez lata ma hiperurykemię bez objawów. Jednak utrzymujące się wysokie stężenie zwiększa ryzyko rozwoju dny moczanowej, dlatego wymaga kontroli oraz oceny przez lekarza.
Świeże owoce spożywane w umiarkowanych ilościach są elementem zdrowej diety. Problem stanowi przede wszystkim nadmiar fruktozy pochodzącej ze słodzonych napojów, soków i wysoko przetworzonej żywności.
Tak. Regularny, umiarkowany wysiłek wspiera redukcję masy ciała, poprawia wrażliwość na insulinę i pomaga ograniczyć ryzyko hiperurykemii. Należy jednak unikać intensywnego wysiłku podczas ostrego napadu dny moczanowej.