Jeśli zrobiłeś badania dzień po cięższym treningu i przy kinazie kreatynowej widzisz wynik kilka razy wyższy niż górna granica normy, możesz się zastanawiać, czy to zwykła reakcja na wysiłek czy coś, co wymaga szybkiej reakcji. Samo podwyższone CK nie pozwala jednak ocenić, co tak naprawdę za nim stoi. Żeby go zrozumieć, trzeba wiedzieć, kiedy pobrano krew, jak trenowałeś w ostatnich dniach, jakie masz objawy i jakie leki przyjmujesz.
Co właściwie pokazuje CK?
Kinaza kreatynowa (CK) to enzym, który jest obecny między innymi w mięśniach szkieletowych i w mięśniu sercowym, gdzie zapotrzebowanie na energię jest bardzo wysokie. Enzym ten bierze udział w jej dostarczaniu. Jednym z powodów jej wzrostu we krwi może być intensywny trening, szczególnie gdy ćwiczenia były dla Ciebie nowe lub znacznie cięższe niż zwykle
Podwyższone CK może więc oznaczać, że Twoje mięśnie zareagowały na obciążenie. Nie określa jednak, ile czasu potrzebujesz na regenerację, ani nie pozwala rozpoznać zespołu przetrenowania.
Niezależnie, czy chcesz zapobiec chorobom i wykryć je zanim zaczną dawać wyraźne objawy, czy też zmieniasz dietę i chcesz wiedzieć, jakich składników odżywczych Ci brakuje, umów się w jednej z naszych placówek i wybierz odpowiedni pakiet badań krwi.
Normy laboratoryjne opierają się zwykle na osobach mniej aktywnych, dlatego u regularnie trenujących górne granice bywają wyraźnie wyższe, a znaczenie mają też płeć, masa mięśniowa i uprawiana dyscyplina. Twój wynik warto więc odczytywać razem z objawami i okolicznościami badania, a nie tylko z normą na wydruku.
Kiedy podwyższone CK może być efektem treningu?
Największy wzrost CK pojawia się po wysiłku, do którego mięśnie nie są przyzwyczajone albo w sytuacji, kiedy do treningów siłowych wracasz po dłuższej przerwie. Dotyczy to zwłaszcza ćwiczeń z dużą liczbą skurczów ekscentrycznych, czyli takich, w których mięsień pracuje, hamując ruch. Ma to miejsce między innymi podczas zbiegania ze zbocza, powolnego opuszczania ciężaru czy lądowania po skoku. Reakcja jest przy tym bardzo indywidualna. Po tym samym treningu u jednej osoby CK może wzrosnąć nieznacznie, a u innej osiągnąć wartość, która na wydruku wygląda niepokojąco, nawet jeśli nie towarzyszą jej poważne objawy.
Poza tym na wynik wpływa moment pobrania krwi. CK rośnie z opóźnieniem, więc badanie zrobione tuż po treningu i to wykonane dwa dni później pokazują różne etapy tej samej reakcji. Jeśli natomiast czujesz się dobrze, a podwyższenie zostało wykryte przypadkowo, lekarz może zaproponować ponowne oznaczenie CK po okresie bez intensywnych ćwiczeń. Jeśli i wtedy wynik pozostanie podwyższony, trzeba wziąć pod uwagę przyczyny niezwiązane z ostatnim treningiem.
Statyny a wysokie CK – co powinien wiedzieć lekarz
Jeśli przyjmujesz statyny, czyli leki obniżające cholesterol, możesz się zastanawiać, czy to one odpowiadają za ból mięśni. To bowiem jeden z możliwych skutków ubocznych, które mogą się przy tej okazji pojawić. Leki te mogą też powodować wzrost poziomu CK.
Jeśli przyjmujesz statyny, czyli leki obniżające cholesterol, możesz się zastanawiać, czy to one odpowiadają za ból mięśni, bo to jedno z ich możliwych działań niepożądanych. Mogą też podnosić CK. Dlatego powiedz lekarzowi o statynie, gdy omawiacie ból mięśni i wynik CK, pamiętając, że objawy mięśniowe mogą pojawić się również przy prawidłowym CK, a podwyższony wynik po treningu nie dowodzi sam w sobie, że odpowiada za niego lek.
Przeczytaj także:
Poziom testosteronu wraz z wiekiem spada. Sprawdź, jaka jest norma testosteronu u 40 latka i starszych mężczyzn i jakie badania warto wykonać, by się tego dowiedzieć.
Znaczenie ma to, kiedy zaczęły się dolegliwości, czy zmieniono dawkę lub preparat oraz jaki wysiłek wykonywałeś w ostatnich dniach. Nie odstawiaj statyny samodzielnie na podstawie jednego wyniku. Decyzję o tym pozostaw lekarzowi, który najpierw oceni objawy i ryzyko sercowo-naczyniowe, a następnie zdecyduje, czy leczenie wymaga zmiany.
Jak badać CK, żeby wynik był wiarygodny?
Jeśli nie masz dodatkowych objawów, o których była mowa, a które wymagają pilnej oceny medycznej, ale chcesz sprawdzać, jak Twoje mięśnie znoszą treningi, sam pomiar nie wystarczy. Jego wartość zależy od tego, kiedy i w jakich warunkach go wykonasz.
- Ustal wartość wyjściową
Zrób badanie po kilku dniach bez intensywnego wysiłku. Przy wyjaśnianiu już podwyższonego wyniku lekarz może zalecić nawet tydzień przerwy. - Badaj się w powtarzalnych warunkach
Wybieraj ranek, podobną porę i najlepiej to samo laboratorium. - Zanotuj kontekst
Zapisz, jak trenowałeś w ostatnich dniach oraz jakie leki i suplementy przyjmujesz. - Porównuj wyniki z własną wartością wyjściową i patrz na trend z kilku pomiarów
Pojedynczy wynik zwykle nie wystarcza do wiarygodnej oceny, a norma na wydruku to tylko punkt odniesienia. - Zestaw CK z samopoczuciem
Weź pod uwagę sen, ból mięśni i wyniki treningowe, bo jeden marker nie pokaże całej regeneracji.
Kiedy z wysokim CK iść do lekarza, a kiedy pilnie szukać pomocy
Zgłoś się pilnie na SOR, jeśli po wysiłku:
- mocz ma ciemny kolor (brązowy, czerwony, herbaciany),
- oddajesz go wyraźnie mniej,
- ból i obrzęk mięśni są bardzo silne albo narastają zamiast słabnąć,
- pojawia się wyraźne osłabienie mięśni, gorączka lub nudności.
Umów planową konsultację lekarską, jeśli:
- CK pozostaje podwyższone mimo przerwy w treningach,
- podobne epizody powtarzają się po wysiłku, który nie był dla Ciebie wyjątkowy,
- bolą Cię mięśnie podczas leczenia statyną,
- w Twojej rodzinie występowały choroby mięśni lub epizody rabdomiolizy.
Gdyby wynik podwyższone CK zaskoczył Cię kilka dni po mocnym treningu, a poza zakwasami nie masz niepokojących objawów, wtedy następnym krokiem jest powtórzenie badania po przerwie od treningów i omówienie wyniku z lekarzem.
Jeśli chcesz sprawdzić, jak Twój organizm reaguje na obciążenia treningowe, możesz rozważyć Pakiet sportowy w Vigor Point. Zakres badań warto dobrać do rodzaju treningu, samopoczucia i celu diagnostyki. Wyniki najlepiej omówić z lekarzem, który oceni je w kontekście Twojej aktywności, objawów i historii zdrowotnej.
Źródła:
- Baird MF, Graham SM, Baker JS, Bickerstaff GF. Creatine-Kinase- and Exercise-Related Muscle Damage: Implications for Muscle Performance and Recovery. Journal of Nutrition and Metabolism. 2012.
- Stroes ES i wsp. Statin-associated muscle symptoms: impact on statin therapy—European Atherosclerosis Society Consensus Panel Statement on Assessment, Aetiology and Management. www.academic.oup.com/eurheartj/article/36/17/1012/2465952
- Katarzyna Starzyk, Beata Wożakowska-Kapłon. Praca poglądowa.Objawy mięśniowe w przebiegu stosowania statyn — fakty, mity, rzeczywistość i stanowiska ekspertów. www.journals.viamedica.pl/folia_cardiologica/article/view/FC.2015.0059/34306
- Moghadam-Kia S, Oddis CV, Aggarwal R. Approach to asymptomatic creatine kinase elevation. Cleveland Clinic Journal of Medicine. 2016;83:37–42. www.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26760521/
FAQ
Nie da się tego ustalić na podstawie CK. Ocena długotrwałego spadku formy wymaga szerszego spojrzenia na trening, odpoczynek, samopoczucie i możliwe problemy zdrowotne.
Nasilenie bólu i wysokość CK nie muszą iść w parze. Właśnie dlatego samopoczucie oraz wynik trzeba oceniać razem, a nie używać jednego jako zamiennika drugiego.
Wzrost jest opóźniony, a najwyższa wartość może pojawić się po jednym lub kilku dniach. Dlatego zawsze powiedz lekarzowi, kiedy pobrano krew.
Jeśli masz znaczny ból, obrzęk lub osłabienie po wysiłku, potrzebujesz oceny niezależnie od pojedynczego wyniku, zwłaszcza gdy krew pobrano niedługo po treningu.
Sama liczba tego nie rozstrzygnie. Jeśli czujesz się dobrze, a wynik zbiega się z niedawnym mocnym treningiem, omów z lekarzem, kiedy wrócić do intensywnych jednostek. Przy znacznym bólu, osłabieniu lub obrzęku przerwij wysiłek i skorzystaj z pomocy medycznej.